Yasal kira artışı nasıl hesaplanır?
Kira artışında kullanılacak oran, TÜİK’in her ay açıkladığı Tüketici Fiyat Endeksi verileri içindeki "on iki aylık ortalamalara göre değişim" satırıdır. Bu, sık karıştırılan "bir önceki yılın aynı ayına göre değişim" (yıllık enflasyon) oranından farklıdır ve genellikle ondan daha düşüktür. Kiracı açısından doğru satırı kullanmak, aylık yüzlerce liralık fark yaratır.
Formül basittir:
Yeni kira = Mevcut kira × (1 + TÜFE 12 aylık ortalama / 100)
Bulunan tutar üst sınırdır; taraflar daha düşük bir artışta anlaşmakta serbesttir. Sözleşmede yazan sabit bir zam oranı, yasal sınırın üzerindeyse aşan kısmı için geçerli olmaz.
Örnek hesaplama
Aylık kirası 20.000 TL olan bir konutta, yenileme ayından önceki ay açıklanan on iki aylık ortalama %43,5 ise:
- Artış tutarı: 20.000 × 0,435 = 8.700 TL
- Yeni aylık kira: 28.700 TL
- Yıllık ek yük: 8.700 × 12 = 104.400 TL
Hesaplayıcıya ev sahibinin talep ettiği tutarı da girerseniz, bu talebin yasal sınırın ne kadar üzerinde olduğunu ve aradaki farkın yıllık karşılığını görürsünüz.
Sınırı aşan zam talebi
Ev sahibi yasal sınırın üzerinde bir bedel talep ederse kiracı bunu kabul etmek zorunda değildir. Bu durumda yapılabilecekler:
- Yasal orana göre hesaplanan yeni kirayı, kira gününde düzenli olarak ödemeye devam etmek.
- Ödemeyi banka üzerinden ve açıklama kısmına ilgili ayı yazarak yapmak (ispat kolaylığı sağlar).
- Ev sahibi kabul etmiyorsa ödemeyi noter aracılığıyla veya bankaya bloke ederek yapmak.
- Uyuşmazlık sürerse dava öncesi arabuluculuk sürecine başvurmak.
Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Anlaşma sağlanırsa tutanak ilam niteliği taşır.
Kiracı ve ev sahibi için pratik notlar
- Doğru ayı kullanın: Yenileme ayından bir önceki ayın verisi esastır.
- Yazılı bildirim şart değildir ama artışın hangi orana dayandığını yazılı iletmek sonraki tartışmaları önler.
- Depozito otomatik artmaz: Kira arttı diye depozitonun tamamlanması ancak sözleşmede hüküm varsa istenebilir.
- Beş yıl kuralı: Beş yılı dolduran sözleşmelerde tespit davası yoluyla rayiç bedele geçiş mümkündür.